Een testament opstellen: wat moet je weten?
Stel: je bent alleenstaand en hebt geen kinderen. Of je hebt wel kinderen, maar wil een van hen iets extra nalaten als je overlijdt. Of je wil een goed doel opnemen in je nalatenschap. Zonder testament bepaalt de wet wie je erfgenamen zijn en hoe je nalatenschap verdeeld wordt. Maar die wettelijke regeling sluit misschien niet aan bij wat jij wil. Met een testament kan je zelf je erfenis regelen. In deze blog lees je wat een testament precies is, welke soorten er bestaan en waarom het belangrijk is.
Wat is een testament en wat kan je ermee regelen?
Een testament is een juridisch document waarin je vastlegt wie wat erft na je overlijden. Het gaat om een eenzijdige beslissing: jij alleen bepaalt wat erin staat. Een testament is ook altijd herroepbaar. Je kan het dus op elk moment aanpassen of volledig intrekken. Het laatste geldige testament telt.
Met een testament kan je onder meer:
- één of meerdere personen aanduiden als erfgenaam;
- een bepaald goed toewijzen aan iemand (bv. je woning of een geldsom);
- een goed doel opnemen;
- een voogd aanduiden voor minderjarige kinderen;
- een regeling uitwerken binnen de grenzen van het erfrecht.
Ben je getrouwd of heb je kinderen, dan ben je niet volledig vrij om te beslissen over je vermogen. Je huwelijkspartner en kinderen hebben namelijk recht op een wettelijk voorbehouden deel van de nalatenschap. Een doordacht testament houdt hier rekening mee.
Welke soorten testamenten bestaan er in België?
Het eigenhandig testament
Een eigenhandig testament stel je zelf op, weliswaar volgens strikte wettelijke vormvereisten. Zo moet het volledig met de hand geschreven zijn, gedateerd zijn en ondertekend zijn. Een getypte of gedeeltelijk voorgedrukte tekst is niet geldig. Als een van deze vormvereisten ontbreekt, kan het testament ongeldig verklaard worden.
Je kan een eigenhandig testament thuis bewaren, maar het is veiliger om het in bewaring te geven bij een notaris. Die registreert het ook bij het Centraal Register van Testamenten. Zo wordt het zeker teruggevonden na je overlijden. Bewaar ook zeker een kopie in IZIMI.
Het notarieel testament
Een notarieel testament wordt opgesteld door een notaris. Jij legt je wensen uit, waarna de notaris die juridisch correct verwoordt in een akte. Die wordt voorgelezen en ondertekend. De notaris bewaart het testament en registreert het in het Centraal Register van Testamenten.
Het internationaal testament
Het internationaal testament is vooral nuttig als je vermogen of erfgenamen zich in verschillende landen bevinden. Het mag getypt of met de hand geschreven zijn, zowel door jezelf als door iemand anders.
Eigenhandig of notarieel testament: wat kies je best?
De keuze tussen een eigenhandig en een notarieel testament draait vooral om zekerheid, formaliteiten en kosten.
Juridische zekerheid
Een eigenhandig testament opstellen kan perfect, zolang het aan de wettelijke vormvereisten voldoet. Maar geldigheid alleen is geen garantie voor een vlotte afhandeling. Onduidelijke formuleringen of uitzonderlijke situaties (zoals het vooroverlijden van een begunstigde) kunnen leiden tot discussies tussen erfgenamen.
Daarnaast kan een misnoegde erfgenaam een eigenhandig testament aanvechten. Mogelijke gronden daarvoor zijn dat het testament niet voldoet aan de wettelijke vormvereisten, dat het opgesteld werd onder dwang, dat de erflater niet gezond van geest was op het moment van opstellen of dat er sprake is van schriftvervalsing.
Bij een notarieel testament ligt dat anders. Dit is een authentieke akte, wat betekent dat het een bijzondere bewijswaarde heeft. De notaris zorgt er ook voor dat de tekst juridisch correct geformuleerd is. Erfgenamen kunnen dus niet zomaar beweren dat het document vervalst is en de kans op interpretatieproblemen of betwistingen is veel kleiner.
De notaris zal bovendien enkel meewerken aan de opmaak van een testament als de persoon in kwestie wilsbekwaam is. Bij twijfel moet een medisch attest bevestigen dat de persoon voldoende inzicht heeft in de gevolgen van zijn of haar beslissingen. Dit maakt het erg moeilijk voor erfgenamen om de geestelijke gezondheid achteraf in vraag te stellen.
Bewaring en uitvoering
Een eigenhandig testament dat thuis bewaard wordt, kan verloren gaan of onopgemerkt blijven. Wanneer het teruggevonden wordt, moet het na het overlijden nog neergelegd worden bij een notaris om uitwerking te krijgen.
Een notarieel testament daarentegen wordt automatisch geregistreerd en veilig bewaard door de notaris. Na het overlijden kan het onmiddellijk uitgevoerd worden, zonder bijkomende formaliteiten rond neerlegging of controle.
Kosten van een testament
Op het eerste gezicht lijkt een eigenhandig testament goedkoper. Je stelt het namelijk zelf op, zonder notariskosten. Maar de bijkomende formaliteiten na het overlijden – neerlegging bij de notaris, eventuele controle, administratieve stappen – brengen wel kosten met zich mee. Die komen dan terecht bij je erfgenamen.
Voor een notarieel testament betaal je het ereloon van de notaris, samen met de administratieve en registratiekosten. Daar staat tegenover dat de uitvoering doorgaans eenvoudiger verloopt en er minder risico is op extra procedures of discussies. De notaris kan vooraf ook een raming van de kosten geven, zodat je weet waar je aan toe bent.
Testament en erfbelasting in Vlaanderen
Een testament verandert niets aan het feit dat er erfbelasting verschuldigd is. Die belasting wordt berekend op basis van de waarde van de nalatenschap, de graad van verwantschap tussen de overledene en de erfgenaam en de geldende tarieven in Vlaanderen.
Partners en kinderen genieten van gunstigere tarieven dan verre familieleden of derden. Wie bijvoorbeeld een vriend of een neef aanduidt als erfgenaam, moet rekening houden met hogere tarieven. Een testament verandert dit niet, maar vormt wel een stevige basis voor dit soort successieplanning.
De singlevermindering in de erfbelasting
Sinds kort voorziet de Vlaamse overheid een specifieke vermindering in de erfbelasting voor bepaalde alleenstaanden, ook wel de singlevermindering genoemd. Deze regeling geldt voor personen zonder partner en (klein)kinderen. Zij kunnen via hun testament een gunsttarief toekennen aan een of meerdere natuurlijke personen.
Concreet geldt er een verlaagd tarief van 3% op de schijf tot 50.000 euro en 9% op de schijf tussen 50.000 en 100.000 euro. Per nalatenschap kan maximaal 100.000 euro in aanmerking komen voor deze vermindering, voor alle begunstigden samen.
Voor alleenstaanden zonder kinderen is het dus extra belangrijk om goed na te denken over de formulering van hun testament. Een correcte aanduiding van de begunstigden is essentieel om van deze regeling gebruik te maken.
Veelvoorkomende misverstanden over een testament
Rond testamenten bestaan nog altijd hardnekkige misverstanden. Zo denken sommigen dat een testament alleen nuttig is voor wie een groot vermogen heeft. Maar ook bij een bescheiden nalatenschap vermijden duidelijke afspraken veel onzekerheid en discussies.
Een tweede misverstand is dat een partner automatisch alles erft. Dat is niet altijd zo: wat je partner krijgt, hangt af van je burgerlijke staat en je familiale situatie. Net daarom doe je er goed aan om je wensen helder vast te leggen in een testament.
Tot slot denken steeds meer mensen dat ze met een online template of artificiële intelligentie zelf een sluitend testament kunnen opstellen. Maar zulke hulpmiddelen houden geen rekening met je persoonlijke context, de nuances van het erfrecht of mogelijke fiscale gevolgen. Wie volledige zekerheid wil, laat zich best begeleiden door een notaris.
Een testament is maatwerk
Elke gezinssituatie is anders. Misschien wil je je partner maximaal beschermen. Misschien wil je vermijden dat er discussies ontstaan tussen kinderen. Of misschien wil je een deel van je vermogen een bijzondere bestemming geven. Het wettelijk erfrecht biedt een basis, maar geen persoonlijke oplossing. Een testament laat je toe om je nalatenschap af te stemmen op jouw wensen.
Wil je een testament laten opstellen of je huidige testament herbekijken? Neem gerust contact op. Onze notarissen bekijken samen met jou hoe je je erfenis correct en doordacht regelt.
