Erfrecht in het buitenland: zo regel je je nalatenschap

Je hebt een vakantiehuis in Spanje, een bankrekening in Frankrijk of kinderen die in het buitenland wonen. Maar wat betekent dat als je overlijdt? Welk erfrecht geldt dan: het Belgische of dat van het land waar je bezit ligt? In deze blog leggen we uit hoe erfrecht in het buitenland werkt, welke regels er zijn en waarom goede planning essentieel is.

Welk erfrecht geldt bij een internationale nalatenschap?

Voor alle EU-lidstaten (behalve Denemarken en Ierland) is er een duidelijke basisregel: de autoriteiten van het land waar de overledene zijn laatste gewone verblijfplaats had zijn bevoegd om de erfopvolging af te handelen. Denk daarbij aan een notaris, rechtbank of registratiekantoor.

Het is ook het recht van dat land dat van toepassing is op de volledige nalatenschap. Dat wil zeggen: zowel de roerende (geld, aandelen, meubels) als de onroerende goederen (vastgoed), ongeacht in welk land die zich bevinden.

Wat is de gewone verblijfplaats?

De gewone verblijfplaats is niet noodzakelijk de plaats waar je officieel gedomicilieerd bent. Het gaat om de plaats waar je het middelpunt van je leven hebt: waar je woont, werkt en je sociale leven hebt. Verblijf je al jarenlang in Spanje, maar ben je officieel nog ingeschreven in België? Dan kan een Spaanse rechter oordelen dat je gewone verblijfplaats in Spanje lag en dat je nalatenschap dus onder het Spaanse recht valt.

Als er discussie ontstaat over waar iemand zijn gewone verblijfplaats had, wordt er gekeken naar het volledige plaatje: waar ging die persoon naar de dokter? Wat zeggen de elektriciteitsfacturen? Als je afwisselend in verschillende landen woont, bewaar dan zorgvuldig alle relevante bewijsstukken. Dat kan bijvoorbeeld in je Izimi-kluis, de digitale kluis van de Belgische notarissen.

Kan je zelf kiezen welk erfrecht voor jou geldt?

Ja, je kan kiezen voor het recht van je nationaliteit. Die rechtskeuze moet je uitdrukkelijk opnemen in je testament. Ze geldt dan voor de volledige nalatenschap. Je kan dus niet voor een deel van je vermogen een ander recht kiezen. Op deze manier zorg je ervoor dat je nalatenschap afgehandeld wordt volgens het Belgische erfrecht, ook als je in het buitenland woont of er bezit hebt.

Let wel op: je rechtskeuze bepaalt alleen het recht voor de verdeling van de nalatenschap. Praktische formaliteiten in het land waar het bezit ligt, zoals de inschrijving van de overdracht van een buitenlandse woning, worden geregeld door de lokale wetgeving, ongeacht je rechtskeuze.

Wat als je een woning hebt in het buitenland?

Als je overlijdt en geen rechtskeuze gemaakt hebt, zijn er twee scenario’s:

• Je woonde nog in België: het Belgische recht is van toepassing op je volledige nalatenschap, ook op je buitenlandse woning. De praktische overdracht van die woning verloopt wel via het recht van het land waar ze ligt.
• Je woonde in het buitenland: het recht van je verblijfsland is van toepassing als daar je laatste gewone verblijfplaats lag.

In de praktijk betekent dit dat je erfgenamen bij een buitenlandse woning sowieso te maken krijgen met de lokale wetgeving en procedures. Denk aan formaliteiten bij de belastingdienst, de inschrijving van de eigendomsoverdracht in lokale registers en eventuele erfbelasting in het buitenland. In sommige landen is ook een lokale notaris of advocaat nodig om de procedure te begeleiden.

Hoe zit het met erfbelasting in het buitenland?

Welk erfrecht geldt, heeft geen invloed op de vraag in welk land erfbelasting verschuldigd is. Dat wordt bepaald door de fiscale wetgeving van elk land afzonderlijk. In Vlaanderen betaal je in principe erfbelasting op de volledige nalatenschap, inclusief de buitenlandse goederen. Maar ook het land waar het goed zich bevindt, kan een erfbelasting heffen. Al zijn er ook landen die dat niet doen, zoals Portugal, Zweden en Oostenrijk.

In dat geval vermindert Vlaanderen de erfbelasting die hier op het goed verschuldigd is met het bedrag dat al in het buitenland betaald is. Zo wordt een dubbele erfbelasting vermeden. Deze vermindering moet wel expliciet aangevraagd worden bij de aangifte van de nalatenschap.

Wat als je erfgenamen in het buitenland wonen?

De verblijfplaats van je erfgenamen heeft geen invloed op het toepasselijke erfrecht. Dat wordt bepaald door je laatste gewone verblijfplaats of je rechtskeuze. Maar als je erfgenamen in verschillende landen wonen, kan dat de afhandeling van de nalatenschap wel moeilijker maken.

Zo moeten bepaalde documenten soms gelegaliseerd of voorzien worden van een apostille, een internationale stempel die de echtheid van een officieel document bevestigt. Ook de communicatie met buitenlandse banken, registratiekantoren of belastingdiensten verloopt moeizamer als de erfgenamen ver weg wonen. Een vlotte afhandeling vraagt dan ook meer voorbereiding en tijd.

De rol van de notaris bij een internationale nalatenschap

Bij een nalatenschap met een internationaal aspect ondersteunt de notaris je op verschillende manieren. Zo bepaalt die mee welk recht van toepassing is, verwerkt die je rechtskeuze in je testament en werkt die samen met buitenlandse collega’s of advocaten voor een correcte afhandeling van de nalatenschap. Goed om weten: Notalim maakt deel uit van een internationaal netwerk van notarissen, waardoor we een vlotte afhandeling mogelijk kunnen maken.

Daarnaast kan de notaris een Europese erfrechtverklaring opstellen. Dit document wordt erkend in alle EU-lidstaten (behalve Denemarken en Ierland) en toont aan wie de erfgenamen zijn en over welke rechten ze beschikken. Het is nuttig als de notaris of de erfgenamen in het buitenland moeten aantonen dat ze bevoegd zijn om de nalatenschap af te handelen.

Plan vooruit voor je erfgenamen

Een internationale nalatenschap is complex, maar met de juiste voorbereiding hoeft dat geen probleem te zijn. De sleutel zit in een goede planning: breng je vermogen in kaart en informeer je over de erfbelasting in de landen waar je bezit hebt. Laat ook een testament opmaken, overweeg daarin een rechtskeuze en laat het registreren in het Centraal Register van Testamenten. Verzamel tot slot al die informatie in je Izimi-kluis. Zo bespaar je je erfgenamen later een puzzel die ze in meerdere landen tegelijk moeten oplossen, en dat vaak op een emotioneel moeilijk moment.

Heb je bezittingen in het buitenland of woon je zelf buiten België? Onze notarissen in Alken, Genk en Oudsbergen bekijken samen met jou hoe je je erfenis best regelt. Neem gerust contact op voor advies op maat.